توسط : شهر زیر زمینی نوشآباد که در منابع محلی با نام “شهر زیر زمینی اویی” نیز شناخته میشود، یکی از شگفتانگیزترین جاذبههای تاریخی در دل استان اصفهان است. این شهر باستانی در بافت قدیم شهر نوشآباد پنهان شده و در فاصلهای بسیار نزدیک به کاشان قرار دارد. موقعیت جغرافیایی ممتاز این مجموعه باعث شده تا هم از نظر تاریخی و هم از نظر دسترسی، یکی از جذابترین مقاصد گردشگری منطقه باشد. شهر زیرزمینی نوش آباد با ساختار گسترده زیرزمینیاش نهتنها محدود به محدوده شهر نوشآباد نیست، بلکه برخی شواهد از گسترش آن تا نواحی اطراف نیاسر نیز خبر میدهند.
شهر زیر زمینی نوشآباد کجاست؟
نوشآباد یکی از شهرهای قدیمی و تاریخی استان اصفهان است که در بخش مرکزی شهرستان آران و بیدگل واقع شده. این شهر در شمال شهر کاشان قرار دارد و از نظر تقسیمات کشوری بخشی از منطقهای با پیشینه باستانی به شمار میرود. شهر زیرزمینی نوش آباد در دل بافت قدیم این شهر قرار گرفته و بسیاری از ورودیهای آن مستقیماً از خانههای تاریخی، کوچهها، یا آبانبارهای سنتی نوشآباد آغاز میشوند.
دسترسی از تهران، قم، اصفهان و کاشان با خودروی شخصی یا حملونقل عمومی
برای دسترسی به شهر زیرزمینی نوشآباد مسیرهای متعددی وجود دارد. اگر از تهران حرکت میکنید، با طی مسافت حدود ۲۴۰ کیلومتر و عبور از بزرگراه تهران-قم-کاشان، در کمتر از ۳ ساعت به مقصد میرسید. مسافران اصفهان نیز با طی مسیر ۲۲۰ کیلومتری در حدود ۲.۵ تا ۳ ساعت به نوشآباد میرسند. از کاشان، فاصله تا نوشآباد حدود ۸ کیلومتر است و تنها ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زمان لازم دارد. وسایل حملونقل عمومی مانند تاکسیهای بینشهری، اتوبوس و قطار نیز گزینههای مناسبی برای رسیدن به این شهر هستند. همچنین ایستگاه راهآهن کاشان در نزدیکی این منطقه قرار دارد که امکان سفر ریلی را نیز فراهم کرده است.
گسترش شهر زیرزمینی تا اطراف نیاسر و حصارهای بیرونی
یکی از ویژگیهای شگفتانگیز شهر زیر زمینی نوش آباد وسعت ساختار آن است. برخلاف تصور اولیه، این شهر محدود به محدوده فعلی نوشآباد نیست. برخی بررسیهای باستانشناسی و دادههای میدانی نشان میدهد که شبکهای از تونلها و فضاهای زیرزمینی تا محدوده حصارهای بیرونی شهر و حتی نواحی اطراف نیاسر نیز امتداد دارد. این گسترش نشاندهنده کارکرد دفاعی و ارتباطی گسترده این شهر در زمانهای گذشته است که میتوانست نقش مهمی در فرار، پنهانسازی و جابهجایی امن مردم در زمان خطر داشته باشد.
شهر زیرزمینی نوش آباد روی نقشه
برای امکان دورنمایی و یا نزدیک کردن نقشه اینجا کلیک کنید.
معرفی و اهمیت
شهر زیر زمینی نوش آباد، که با نام شهر زیرزمینی اویی نیز شناخته میشود، یکی از منحصربهفردترین سازههای تاریخی ایران است که در دل خاک شکل گرفته. این شهر باستانی نمونهای بیبدیل از مهندسی دفاعی، معماری دستکند و تدبیر زیستی در شرایط ناامن تاریخ ایران به شمار میرود. موقعیت جغرافیایی آن در کنار ویژگیهای ساختاری، این مجموعه را به یکی از ارزشمندترین جاذبههای منطقه کاشان تبدیل کرده است. بازدید از این شهر نهتنها یک گردش ساده نیست، بلکه نوعی سفر در زمان و لمس تاریخ در عمق زمین محسوب میشود.
بزرگترین شهر زیرزمینی دستکند جهان
شهر زیرزمینی نوشآباد کاشان از نظر وسعت و ساختار، بهعنوان بزرگترین شهر زیرزمینی دستکند در جهان شناخته میشود. وسعت تقریبی آن بیش از ۱۵ هزار متر مربع برآورد شده که در سه طبقه با عمقهای متفاوت حفر شده است. این میزان گسترش در شرایطی ایجاد شده که نه خبری از ماشینآلات مدرن بوده و نه ابزارهای نقشهبرداری وجود داشته است؛ تنها با استفاده از ابزارهای ابتدایی، مردمان گذشته موفق به خلق چنین شبکه پیچیدهای در دل زمین شدهاند.
کشف تصادفی در سال ۱۳۸۳، ثبت ملی در ۱۳۸۵
تا پیش از دهه ۱۳۸۰، هیچکس از وجود چنین شهری در زیر پای مردم نوشآباد اطلاعی نداشت. در سال ۱۳۸۳، یکی از ساکنان در حین حفر چاه در حیاط منزلش، به ورودی بخشی از این شهر برخورد کرد. همین کشف اتفاقی زمینهساز ورود باستانشناسان و آغاز کاوشها شد. پس از بررسیهای اولیه، شهر زیر زمینی نوش آباد در سال ۱۳۸۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و بهتدریج بهعنوان یک مقصد گردشگری تاریخی معرفی شد.
یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی و گردشگری منطقه کاشان
در کنار جاذبههایی مانند تپه سیلک، باغ فین، و خانههای تاریخی و دیگر جاهای دیدنی کاشان، شهر زیرزمینی نوشآباد جایگاه ویژهای پیدا کرده است. ترکیب رمزآلودی از معماری، تاریخ و حیات پنهان زیرزمینی باعث شده تا گردشگران داخلی و خارجی بسیاری هر ساله به این مکان سفر کنند. نزدیکی این مجموعه به مراکز گردشگری کاشان نیز آن را به گزینهای محبوب برای تورهای فرهنگی و ماجراجویانه تبدیل کرده است.
تجربه ماجراجویی در دل زمین با معماری حیرتانگیز
ورود به شهر زیرزمینی نوشآباد تجربهای متفاوت از بازدیدهای مرسوم است. در اینجا خبری از فضای باز، نور طبیعی یا ساختمانهای مرتفع نیست. بازدیدکنندگان از طریق پلههایی سنگی وارد دالانهای باریک، خمیده و کمنور میشوند که در دل زمین کنده شدهاند. این تجربه حسی از ماجراجویی و کشف دنیایی پنهان را به بازدیدکننده منتقل میکند؛ دنیایی که هم سکونتگاه بوده، هم پناهگاه، و هم بخشی از تمدن فراموششده منطقه.
وجه تسمیه و هویت فرهنگی
شهر زیر زمینی نوش آباد، علاوه بر جنبههای تاریخی و معماری، حامل هویتی زبانی و فرهنگی عمیق است که در نامگذاری و آیینهای محلی آن منعکس شده. نامها و نشانههایی که در این شهر به چشم میخورند، ریشه در باورهای مردم، زبان بومی منطقه و سنتهای کهنی دارند که همچنان در تجربه بازدید از این مکان قابل لمساند. چه در واژههایی که مردم بر زبان میآورند، چه در رسمهای سادهای مثل قهوهنوازی، ردپایی از یک فرهنگ زنده و ماندگار مشاهده میشود.
نوشآباد: برگرفته از واژه “انوشه” به معنی جاودانه
واژه “نوشآباد” در ریشهشناسی زبان فارسی، از “انوشه” گرفته شده که به معنای جاودانه، بیزوال و همواره خوش و خرم است. این نامگذاری بهنوعی با کارکرد و سرگذشت این شهر نیز همخوانی دارد. شهری که در دل زمین شکل گرفته، قرنها از چشمها پنهان مانده و در نهایت پس از صدها سال، دوباره از دل خاک بیرون آمده، نمادی زنده از بقا و دوام در دل تاریخ است. برخی منابع نیز معتقدند این منطقه در زمان انوشیروان، پادشاه ساسانی، یکی از اقامتگاهها یا پایتختهای حکومتی او بوده است.
اویی: صدای محلی برای صدا زدن در دالانها (رمز ارتباطی زیرزمینی)
واژه “اویی” یا “اووِی”، از گویش محلی کاشان و نوشآباد میآید و شکل محلی صدازدن یا “آهای” گفتن برای جلب توجه دیگران در فاصلهای دور یا در مکانهای پیچدرپیچ بوده است. در دالانهای شهر زیرزمینی نوشآباد، که نور و دید مستقیم وجود نداشته، این صدا وسیلهای برای ارتباط میان افراد بوده و بهنوعی نقش یک رمز صوتی را ایفا میکرده.
به همین دلیل، این سازه زیرزمینی در زبان محلی به “شهر اویی” هم شهرت پیدا کرده است. این نامگذاری نهتنها زیبا بلکه از نظر ارتباطی هم معنا دارد، چراکه درک شیوه زیست زیرزمینی را برای مخاطب روشنتر میکند.
نمادهای فرهنگی مانند قهوه انوشه و رسم مهماننوازی در پایان بازدید
فرهنگ نوشآباد تنها در معماری آن خلاصه نمیشود. در پایان بازدید از شهر زیرزمینی نوشآباد، گردشگران وارد فضایی سنتی به نام «کافه انوشه» میشوند؛ جایی که قهوهای خاص به نام قهوه انوشه سرو میشود. این قهوه از دیرباز بخشی از فرهنگ میزبانی مردم نوشآباد در مراسم شادی و عزاداری بوده و طرز تهیه آن نیز با دقت و زمان طولانی همراه است. دمآوری قهوه انوشه حدود ۵ ساعت زمان میبرد و ترکیبی از ادویههای سنتی و شیرینی طبیعی دارد. بازسازی این رسم در پایان بازدید، نوعی ادای احترام به مهمانان و زنده نگه داشتن بخش مهمی از هویت فرهنگی شهر است.
پیشینه تاریخی و کارکردها
شهر زیر زمینی نوش آباد نهتنها یک پدیده معماری است، بلکه بازتابی از شرایط سیاسی، اجتماعی و زیستی مردمان گذشته در فلات مرکزی ایران به شمار میرود. این شهر در پاسخ به نیاز به امنیت، پایداری و زیست زیرزمینی در زمانهای ناامن، پدید آمده و در دورههای مختلف تاریخی مورد استفاده قرار گرفته است. شواهد باستانشناسی و یافتههای فرهنگی متعدد، حاکی از استفاده چند دورهای از این مجموعه پیچیده و مهندسیشده هستند.
ساخت در دوره ساسانی، استفاده در دوران سلجوقی، صفویه، قاجار
بر اساس بررسیهای باستانشناسان، ساخت اولیه شهر زیرزمینی نوشآباد به دوران ساسانیان بازمیگردد؛ یعنی زمانی حدود ۱۵۰۰ سال پیش. اما این سازه تنها به یک دوره خاص محدود نماند. در طول قرون بعدی، از جمله دوران سلجوقی، صفویه و قاجار، ساختار شهر زیرزمینی نوشآباد توسعه یافت و کاربریهای متعددی پیدا کرد. در هر دوره بسته به نیازهای زمانه، بخشی از این شهر مورد مرمت، گسترش یا استفاده قرار گرفته که همین مسئله باعث شده ساختار فعلی تلفیقی از لایههای تاریخی مختلف باشد.
پناهگاه دفاعی در زمان حمله مغول و تیموریان
یکی از مهمترین کاربردهای شهر زیرزمینی نوشآباد، پناه بردن مردم به آن در مواقع خطر و حمله دشمنان بوده است. در دورههایی که حملات خارجی، مانند حمله مغولها یا تیموریان، تهدیدی برای جان و مال مردم محسوب میشد، ساکنان به دل زمین پناه میبردند. دالانهای تودرتو، مسیرهای یکنفره، چاهکهای مخفی، و فضاهای کوچک و کمنور، همگی برای افزایش ایمنی و کاهش دسترسی دشمن طراحی شده بودند. این شهر زیرزمینی بهنوعی یک سنگر تمامعیار در دل خاک به حساب میآمد.
کاربردهای متنوع: سکونت موقت، ذخیره آذوقه، عبادتگاه، فرار از گرما
علاوه بر کارکرد دفاعی، شهر زیرزمینی نوشآباد نقشهای متنوع دیگری نیز داشته است. در زمانهایی که مردم مجبور به ترک خانهها و زندگی بر سطح زمین میشدند، طبقات پایینتر شهر، محل سکونت موقت خانوارها بود. در برخی بخشها فضاهایی برای ذخیره آذوقه، انبار آب و مواد غذایی ایجاد شده بود که با طاقچهها و چاههای کوچک قابل شناساییاند. همچنین برخی منابع از استفادههای مذهبی و نیایشی این فضاها سخن گفتهاند. از سوی دیگر، در فصلهای گرم سال، این شهر زیرزمینی بهعنوان پناهگاهی برای فرار از گرمای طاقتفرسای کویر مرکزی ایران استفاده میشد.
معماری و ساختار کلی
شهر زیرزمینی نوش آباد، که با نام شهر زیر زمینی اویی نیز شناخته میشود، نمونهای بیبدیل از معماری دستکند در دل زمین است. طراحی این مجموعه با نگاهی کاملاً کارکردی و تدافعی شکل گرفته و از هماهنگی کمنظیری میان مهندسی، اقلیم، مصالح بومی و نیازهای اجتماعی برخوردار است. ساختار لایهلایه، مسیرهای تودرتو و فضاهای پنهان، همگی نشانههایی از معماری هوشمندانهای هستند که در پاسخ به ناامنیهای تاریخی و شرایط اقلیمی منطقه پدید آمدهاند.
۳ طبقه با عمقهای ۴ تا ۲۲ متر
شهر زیر زمینی نوش آباد از سه طبقه اصلی تشکیل شده که هرکدام عملکرد خاص خود را داشتهاند. طبقه اول، با عمقی حدود ۴ تا ۶ متر، در سطحی نزدیکتر به زمین قرار دارد و نقش تدافعی و گمراهکننده برای مهاجمان را ایفا میکرد. طبقه دوم، در عمق ۱۲ تا ۱۶ متری، فضای سکونت و انبار آذوقه بوده و طبقه سوم، در عمق ۱۸ تا ۲۲ متر، بهعنوان امنترین نقطه برای پناه گرفتن مردم استفاده میشده است. وجود چاههای عمودی ارتباطی بین طبقات مختلف، امکان رفتوآمد سریع و پنهان را فراهم میکرده است.
وسعت تخمینی: بیش از ۱۵٬۰۰۰ مترمربع، با گسترش افقی و عمودی
بر اساس دادههای بهدستآمده از کاوشهای باستانشناسی، وسعت شهر زیرزمینی نوشآباد بیش از ۱۵٬۰۰۰ مترمربع تخمین زده میشود. این وسعت تنها محدود به یک نقطه خاص نیست، بلکه بهصورت لایهلایه و تودرتو در دل زمین و زیر بخشهایی از بافت مسکونی نوشآباد گسترده شده است. گسترش افقی از خانهها و کوچههای قدیمی آغاز شده و به میدانها، بازار و حتی مناطق اطراف شهر امتداد یافته است. در عین حال، گسترش عمودی در سه طبقه با کارکردهای گوناگون، عمق این شاهکار معماری را بیشتر میکند.
مصالح طبیعی و سخت، حفاری با ابزار ابتدایی (احتمالاً شبه الماس)
زمین منطقه نوشآباد از نوعی خاک رس فشرده و مقاوم تشکیل شده که حفاری در آن، بدون ابزار مناسب تقریباً غیرممکن است. به همین دلیل، کارشناسان احتمال میدهند که در ساخت شهر زیرزمینی نوشآباد از ابزارهای بسیار سخت با آلیاژهای خاص یا سنگهایی با سختی بالا (شبه الماس) استفاده شده باشد. نبود آثار باقیمانده از ابزارهای فلزی و آثار دقیق تراش در دیوارهها این فرضیه را تقویت میکند. با این حال، دقت و ظرافت در اجرای فضاها، نشانهای از مهارت بالا و هوش فنی سازندگان این شهر است.
طراحی لابیرنتی و پدافندی
یکی از ویژگیهای بارز شهر زیر زمینی نوش آباد، طراحی پیچیده و تو در توی آن است که به شکل یک لابیرنت (هزارتو) واقعی عمل میکرده. این طراحی باعث میشد مهاجمان خارجی بهسختی مسیر صحیح را پیدا کنند و در دالانهای باریک و زاویهدار گرفتار شوند. وجود مسیرهای یکنفره، راهروهای کاذب، چاهکهای اضطراری و فضاهای کور، همگی بخشی از ساختار دفاعی شهر بودهاند. این طراحی نهتنها امنیت ساکنان را تأمین میکرد بلکه راهی برای فریب و به دام انداختن مهاجمان فراهم میکرد.
فضاهای داخلی و امکانات
شهر زیرزمینی نوش آباد با ساختاری کاملاً کارکردی و چندمنظوره طراحی شده؛ فضایی که با وجود شرایط محدود زیرزمینی، امکاناتی برای زندگی، دفاع، ذخیرهسازی و ارتباط میان بخشهای مختلف را در خود جای داده است. برخلاف تصور عمومی، این مجموعه تنها یک شبکه عبوری نبوده، بلکه ساختاری زیستی و هدفمند با بخشهایی مشخص برای نیازهای روزمره، امنیتی و ارتباطی مردم طراحی شده است.
اتاقهای سکونت، راهروهای زاویهدار، طاقچه، سکو
در بخشهای مختلف شهر زیرزمینی نوشآباد، اتاقهایی به شکل مکعبهای کوچک دیده میشود که با دقت خاصی در دل خاک کنده شدهاند. این اتاقها که بهصورت دو به دو در مقابل هم قرار گرفتهاند، محل سکونت موقت خانوادهها در دورههای ناامنی بودهاند. در هر اتاق، طاقچههایی برای نگهداری اشیا، چراغ یا وسایل شخصی تعبیه شده و سکوهایی برای نشستن یا خوابیدن ایجاد شده است. راهروهایی که این فضاها را به هم متصل میکنند، عموماً زاویهدار هستند تا هم دید مستقیم نداشته باشند و هم فضای دفاعی بهتری فراهم کنند.
سرویسهای ابتدایی، چاههای عمودی، تونلهای ارتباطی
در برخی بخشها، فضایی برای سرویسهای ابتدایی در نظر گرفته شده که از طریق نشانههایی مثل تختهسنگ در ورودی آنها قابل شناسایی است. همچنین در مسیرها چاههایی وجود دارد که نه برای آب، بلکه برای ارتباط بین طبقات یا دسترسی اضطراری طراحی شدهاند. این چاهها بعضاً تا عمق بیش از ۲۰ متر ادامه مییابند. تونلهای باریک و طولانی نیز وظیفه اتصال فضاها، ورودیها و مسیرهای فرار را بر عهده داشتند. برخی از این تونلها به فضای بیرون یا حتی به خانههای مسکونی قدیمی راه داشتهاند.
سیستم تهویه طبیعی و نور با پیهسوزهای دیواری
یکی از نکات بسیار هوشمندانه در طراحی شهر زیرزمینی نوش آباد، تأمین تهویه هوا و نور مورد نیاز ساکنان است. چاههای عمودی تهویه، که با طراحی L یا U شکل ایجاد شدهاند، با اختلاف فشار هوا، اکسیژن را به فضاهای داخلی منتقل میکردند. برای روشنایی، از چراغهای پیهسوز استفاده میشد که جای مشخصی در دیوارهها برای قرارگیری آنها تعبیه شده است. یکی از همین چراغها با قدمتی حدود ۷۰۰ سال در همین مجموعه کشف شده که نشاندهنده استفاده عملی از این سیستم نوردهی سنتی است.
فضاهایی برای نگهبانی، ذخیره غذا و تعامل میان طبقات
در کنار فضاهای سکونت و تردد، بخشهایی نیز برای نگهبانی، دیدهبانی و استراحت افراد مسئول تأمین امنیت طراحی شده است. برخی دالانها به ایستگاههای کوچکی ختم میشوند که با معماری متفاوت مشخص شدهاند. همچنین فضاهایی برای ذخیره غذا و آذوقه بهصورت خنک و بدون نور مستقیم فراهم بوده، که از نظر ماندگاری مواد غذایی اهمیت زیادی داشته است. چاهها و راههای عمودی نیز به تعامل میان طبقات و حرکت امن درون شهر کمک میکردهاند، بدون آنکه نیاز به خروج از سیستم زیرزمینی باشد.
سیستم دفاعی و امنیتی
شهر زیرزمینی نوشآباد تنها یک فضای زیستی موقت نبوده، بلکه در ساختار آن، تدابیر دقیق و هوشمندانهای برای مقابله با تهدیدات طراحی شده است. این شهر در دورانهایی ساخته و استفاده شده که حملات ناگهانی و غارت دشمنان، یکی از دغدغههای اصلی مردم بوده؛ بنابراین، طراحی شهر بهگونهای انجام شده که هم کشف آن دشوار باشد، هم ورود به آن خطرناک، و هم کنترل در اختیار ساکنان باشد.
ورودیهای مخفی و چاهمانند با درپوش
ورودیهای اصلی شهر زیر زمینی نوش آباد، در نگاه اول چیزی جز چاه یا دهانهای ساده در کف کوچه یا فضای یک خانه به نظر نمیرسند. این ورودیها معمولاً بهصورت عمودی طراحی شدهاند و با درپوشهای سنگی یا خاک فشرده، کاملاً پوشانده میشدند. همین ساختار باعث میشد حتی مهاجمان اگر تا نزدیکی این ورودیها میرسیدند، متوجه وجودشان نشوند. ورودیهای امروزی که برای بازدید ساخته شدهاند، از طریق آبانبارهای تاریخی امکانپذیر شده و در گذشته هم از همین مسیرها برای پنهانکاری استفاده میشد.
مسیرهای باریک و پیچیده برای گیجکردن مهاجم
اگر فردی از بیرون و بدون آشنایی با مسیرها وارد شهر زیرزمینی نوش آباد میشد، بهاحتمال زیاد در همان ابتدای مسیر، در دل دالانهای زاویهدار، باریک و پرپیچوخم گم میشد. مسیرهایی که گاهی فقط بهاندازه عبور یک نفر عرض دارند، و بهگونهای طراحی شدهاند که دید مستقیم و طولانی را غیرممکن میکنند. این طراحی لابیرنتگونه عملاً فرصت هرگونه حمله، نفوذ یا تعقیب را از مهاجمان میگرفت و برتری کامل را در اختیار مدافعان داخلی قرار میداد.
طراحی ورودی به فضاها از پایین به بالا برای تسلط دفاعی
یکی از نکات جالب در ساختار دفاعی شهر زیرزمینی نوشآباد، نوع ورودی به اتاقها و فضاهای داخلی است. اغلب این فضاها دارای ورودیهایی هستند که بهجای ورود مستقیم، از مسیر پایین به بالا انجام میشود. یعنی مهاجم باید از سطح پایینتری خود را بالا بکشد تا وارد اتاق شود، در حالی که ساکن داخل فضا در موضع بالاتر و مسلط قرار دارد. این طراحی موجب میشده تا درگیری احتمالی به نفع فرد داخل تمام شود و کنترل کامل محیط در اختیار او باشد.
تلههای تدافعی، دید کور، استفاده از قلوهسنگ برای مسدودسازی
در بخشهایی از شهر زیر زمینی اویی، سازههایی با هدف ایجاد تله یا توقف مهاجم تعبیه شدهاند. برخی چاهکهای ناگهانی در مسیر، فضاهای کور بدون خروجی، یا محلهایی برای قرار دادن قلوهسنگ بهمنظور مسدود کردن مسیر، همگی بخشی از این سیستم دفاعی هستند. در صورت نفوذ دشمن، مدافعان میتوانستند با رها کردن سنگها یا بستن راههای فرعی، مهاجم را در مسیر اشتباه گرفتار کرده یا او را از ادامه حرکت باز دارند. این سطح از هوشمندی در طراحی دفاعی، شهر زیرزمینی نوشآباد را به یکی از بینظیرترین سازههای تدافعی دستکند در ایران تبدیل کرده است.
ورودیها و آبانبارها
یکی از ویژگیهای جالب شهر زیر زمینی نوش آباد، شیوه ورود به آن و ارتباط ساختار معماری زیرزمینی با بناهای سطح زمین است. برخلاف بسیاری از سازههای تاریخی که ورودیهایی آشکار و مشخص دارند، ورودیهای این شهر بهگونهای طراحی شدهاند که در دل سازههایی دیگر مانند آبانبارها پنهان شدهاند. این انتخاب هم عملکرد پنهانسازی در زمانهای ناامن را داشته و هم بهرهگیری هوشمندانه از زیرساختهای موجود برای ایجاد دسترسی راحت و امن به عمق زمین.
دو ورودی فعال امروزی:
در حال حاضر، برای بازدید از شهر زیرزمینی نوشآباد دو ورودی اصلی فعال وجود دارد که هر دو از دل آبانبارهای تاریخی به بخشهای داخلی این شهر زیرزمینی راه دارند.
ورودی ۱: عمق ۱۱ متر، محدود به ایام خاص
ورودی اول که از طریق آبانباری تاریخی در میدان شهدا و کوچه شهید میرزاجانی قابل دسترسی است، دارای عمقی حدود ۱۱ متر است. این ورودی به دلیل ظرفیت کمتر و شرایط خاص ساختاری، تنها در ایام ویژه مانند نوروز و فصل گلابگیری فعال میشود. مسیر این ورودی به فضاهایی با طراحی متمایز، مانند اتاقکهای خانوادگی یا محلهای سکونت افراد خاص، منتهی میشود و برخی آن را محوطه ویژه شخصیتهای محلی یا فرماندهان میدانند.
ورودی ۲: عمق ۱۲ متر، بازدید عمومی
ورودی دوم که همیشه فعال است، از طریق کوچه شهید مائلیان در خیابان امام خمینی نوشآباد قابل دسترسی است. این ورودی با عمق حدود ۱۲ متر، پلههایی سنگی و مارپیچ دارد که بازدیدکننده را به طبقه اول شهر زیرزمینی هدایت میکند. این مسیر، بخش اصلی تور بازدید محسوب میشود و به راهروها، اتاقها، چاهکها و فضاهای عمومی متصل است.
هر دو از آبانبارهای صفوی استفاده میکنند (با قدمت ۵۰۰ سال)
هر دو ورودی شهر زیر زمینی نوش آباد، از ساختار آبانبارهایی مربوط به دوره صفوی بهره میبرند. این آبانبارها با معماری بادگیر، سقف گنبدی، مصالح ساروج و سیستم خنککنندگی طبیعی، از دستاوردهای مهندسی دوران صفوی محسوب میشوند. در گذشته، این آبانبارها محل تأمین آب شرب مردم بودهاند و در عین حال بهعنوان نقطه دسترسی به فضای زیرزمینی نیز کاربرد داشتهاند. این پیوند هوشمندانه میان آبرسانی و پناهگاه، بیانگر یک تفکر چندمنظوره در طراحی شهری است.
پلکان آبانبارها به مسیر اصلی بازدید متصل شده
در بازدید امروزی، گردشگران از طریق پلکانهای سنگی موجود در آبانبارها وارد شهر زیرزمینی میشوند. این پلهها که در برخی نقاط تا ۴۵ یا ۵۰ پله دارند، مسیری مارپیچ را طی میکنند و به نخستین دالانهای شهر اویی میرسند. استفاده از همین مسیر برای ورود، علاوه بر حفظ اصالت تاریخی، نوعی بازآفرینی تجربه ورود مخفیانه به شهر در گذشته است و باعث میشود بازدیدکننده از همان ابتدا، حس ورود به دنیایی متفاوت را تجربه کند.
بازدید و زمان مناسب
بازدید از شهر زیر زمینی نوش آباد در تمام ایام سال امکانپذیر است. ساعات بازدید معمولاً از ۸:۳۰ صبح تا ۲۰:۰۰ در نیمه اول سال و تا ۱۷:۳۰ در نیمه دوم سال ادامه دارد. هزینه ورود برای گردشگران ایرانی بسته به زمان و مناسبتها، بین ۱۰٬۰۰۰ تا ۶۵٬۰۰۰ تومان متغیر است و برای گردشگران خارجی تا سقف ۱۰۰٬۰۰۰ تومان در نظر گرفته شده. بهترین زمان برای سفر به نوشآباد، فصل بهار بهویژه اردیبهشتماه و ایام گلابگیری کاشان است؛ پاییز نیز با آبوهوای مطبوع، فرصت مناسبی برای بازدید محسوب میشود.
نکته: این هزینه ها متغیر بوده و مانند دیگر مکان های دیدنی در طی زمان قیمت ها تغییر خواهند داشت.
جاذبههای اطراف و خدمات گردشگری
در اطراف شهر زیر زمینی نوش آباد، جاذبههای تاریخی متعددی وجود دارد که بازدید از آنها تجربه سفر را کاملتر میکند. از جمله مهمترین آنها میتوان به تپه باستانی سیلک، چهارطاقی نیاسر، مسجد جامع نوشآباد، قلعه خشتی سیزان و مجموعهای از خانههای تاریخی در نوشآباد و کاشان و کویر ابوزید آباد اشاره کرد.
برای اقامت نیز گزینههای متنوعی همچون اقامتگاه بومگردی اویی، هتل سنتی طاق چشمه و خانه صفا در دسترس گردشگران است.
در پایان بازدید، نوشیدن قهوه انوشه در کافه سنتی ورودی شهر و صرف غذا در رستورانها و فستفودهای محلی، بخشی از تجربه فرهنگی نوشآباد به شمار میآید.
اگر به شهرهای زیرزمینی علاقهمندید، بازدید از نمونههای مشابه مانند سامن، تفرش، کرد علیا، کاریز کیش یا حتی شهر زیرزمینی مونترال کانادا میتواند ادامهای بر این تجربه باشد.
تورهای گردشگری و تجربه با توربیست
برای بازدید از شهر زیر زمینی نوش آباد، شرکت در تورهای گردشگری برنامهریزیشده، بهترین گزینه برای تجربهای کامل، امن و هدفمند است. توربیست با ارائه تورهای یکروزه یا ترکیبی کاشان و نوشآباد، امکان بازدید همراه با راهنمای محلی، معرفی کامل شهر زیرزمینی اویی، و تجربههایی مانند نوشیدن قهوه انوشه را فراهم میکند. این تورها معمولاً شامل بازدید از دیگر جاذبههای اطراف نوشآباد نیز هستند و با زمانبندی و امکانات مناسب، تجربهای بدون دغدغه برای علاقهمندان به تاریخ و معماری زیرزمینی رقم میزنند. برای اطلاع از برنامه تورها روی لینک تور کاشان کلیک کنید و در صورت نیاز با شماره ۰۹۳۰۲۲۲۲۰۲۴ در واتساپ تماس بگیرید.
پرسش و پاسخ های متداول درباره شهر زیر زمینی نوش آباد
۱. شهر زیرزمینی نوشآباد کجاست و چگونه به آن برسیم؟
این شهر در نوشآباد، شمال کاشان و در استان اصفهان واقع شده و از تهران، قم، اصفهان و کاشان با خودرو، اتوبوس یا قطار بهراحتی قابل دسترسی است.
۲. آیا شهر زیرزمینی نوشآباد همان شهر اویی است؟
بله، در گویش محلی به آن “شهر اویی” گفته میشود که برگرفته از صدای “اویی” برای صدا زدن در دالانهای زیرزمینی است.
۳. قدمت شهر زیرزمینی نوشآباد به چه دورهای برمیگردد؟
ساخت آن به دوره ساسانی بازمیگردد و در دورههای سلجوقی، صفوی و قاجار نیز مورد استفاده قرار گرفته است.
۴. چگونه این شهر زیرزمینی کشف شد؟
در سال ۱۳۸۳، هنگام حفر چاه در حیاط یک خانه، بهطور تصادفی به فضای زیرزمینی آن دست یافتند که سرآغاز کاوشها شد.
۵. آیا این اثر ثبت ملی شده است؟
بله، شهر زیر زمینی نوشآباد در سال ۱۳۸۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و از آن زمان مورد حفاظت قرار دارد.
۶. این شهر چه وسعتی دارد؟
حدود ۱۵٬۰۰۰ مترمربع وسعت دارد و در سه طبقه زیرزمینی با عمقهایی بین ۴ تا ۲۲ متر گسترش یافته است.
۷. کاربردهای این شهر در گذشته چه بودهاند؟
بهعنوان پناهگاه دفاعی، محل سکونت موقت، ذخیره غذا، عبادتگاه و حتی فضایی خنک در تابستان مورد استفاده قرار میگرفته است.
۸. طراحی و معماری آن چه ویژگیهایی دارد؟
طراحی لابیرنتی، راهروهای زاویهدار، تهویه طبیعی، نوردهی با پیهسوز، چاههای ارتباطی و ساختار تدافعی از مهمترین ویژگیهای معماری آن است.
۹. ورودیهای امروزی شهر از کجاست؟
دو ورودی فعال دارد که هر دو از طریق آبانبارهای تاریخی دوره صفوی هستند و یکی از آنها بهصورت دائمی برای بازدید عموم باز است.
۱۰. هزینه بازدید چقدر است و چه ساعاتی میتوان وارد شد؟
هزینه برای ایرانیها بین ۱۰٬۰۰۰ تا ۶۵٬۰۰۰ تومان و برای گردشگران خارجی تا ۱۰۰٬۰۰۰ تومان است؛ ساعات بازدید از ۸:۳۰ تا عصر ادامه دارد.
۱۱. آیا جاذبههای دیگری هم در نزدیکی نوشآباد وجود دارد؟
بله، تپه باستانی سیلک، چهارطاقی نیاسر، قلعه خشتی، مسجد جامع نوشآباد و خانههای تاریخی کاشان از جمله جاذبههای اطراف هستند.
۱۲. آیا بازدید تاز شهر زیر زمینی اویی با تور بهتر است؟
بله، تورهایی مانند توربیست با راهنمای محلی، اطلاعات دقیق، مسیر کامل بازدید و تجربه فرهنگی مانند نوشیدن قهوه انوشه را فراهم میکنند.
